منظره ای زیبا از ابادی شگیم بالا
بلوچستان درعهد پهلوی قسمت سوم
در قسمت دوم بدانجا رسیده بودیم که بر اثر غرور وبی احتیاطی میر سیدی وافرادش سنگر مستخکم وتسخیر نشدنی شگیم پس از سه شبانه روزمقاومت بتصرف اقایان مبارکی در میاید وسیدی افرادش پس از این اتفاق ناچار بترک خانه وکاشانه خود میشوند وخود را بمناطق کوهستانی کچ وهبودان میرسانند واز طرف دیگر رستم خان هم با تاراج نمود ن بازار. شگیم بطرف کشیگ برمیگردد وپس از چند روزی استراخت وازاد نمودن اسیران. رهسپار چانف میشودتا در انجا نقشه قتل سیدی راطرح ریزی بنمایند.
وخالا بدنباله ماجراها توجه بفرمائیدمیرسیدی پس از این شکست در صدد پیدا کردن پشتیبانی وتهیه نمودن جا ومکان مناسبی میگردد تا در انجا همراه عیال واطفال وبستگانش در امنیت بسر ببرد اول قاصدی نزد میر هوتی خان میفرستند واز وی تقاضای کمک مینمایند نامبرده در جواب میگوید من تخت هیچ شرایطی حاضر بکمک شما نیستم چون من دوبارجهت برقراری صلخ اشتی بین شما بشگیم امدم ولی هربارشما بودید که به میانجیگری من توجه نکردی وباز شما بودید که بنا خق برکت خان را بقتل رساندی با این وجود نباید از من انتظاری داشته باشید ولی اگر طوایف لاشار حاضر بنگهداری شما باشند من مخالفتی ندارم.
حلاصه زمانیکه سیدی از خمایت میر هوتی خان مایوس میشود تصمیم میگیرد خود را ببنت برساند وخود را میار ایوب خان فرزنداسلام خان بنماید که در این زمان وی حاکم بنت است میرسیدی همراه بستگان وعیال اولادش بطرف بنت خرکت میکند ودر مسیر راهش چند روزی در ابادی کوچنک توقف میکند و مهمان ماریف سرپرست طایفه کوچنکی میشود.
واز قصد خود وی را اگاه میکند که من بطرف بنت میروم وخود را میار ایوب خان مینمایم بماریف میگوید اگر ایوب خان مرا بعنوان میار نپذیرفت وهم کسی دیگر پیدا نشد از من نگهداری بکند شما چه میکنید ماریف در جواب میگوید( شرن) اگر خان وسرداری پیدا نشد از شما نگهداری بکند برگرد من از تو نگهداری میکنم . ضمنا شر بزبان بلوچی یعنی خوب. حلاصه میر سیدی خود را ببنت میرساند واز ایوب خان تقاضای پناهندگی میکند ولی ایوبخان او را بحضور خود نمیپذیرد واخطار میکند شما بدون گناه برکت خان را بقتل رسانده اید ایا نمیدانید مادر بزرگ من بی بی گراناز ومادر بزرگ برکت خان جان بی بی خواهرند دختران سردار حسین خان بزرگ میباشند ان وقت توقع دارید از شما نگهداری بکنم لازم است هر چه زودتر از منطقه من حارج بشوید. سیدی نا امید بطرف جاسک بیابان میرود تا خود را میار میر برکت بهادر سلطان که حاکم انجا است بنماید ولی میر برکت هم حاضر بنگهداری وی نمیشود میگوید شما برکت خان را بدون گناه بقتل رسانده اید.
واز منطقه من حارج بشوید سیدی بناچارپس از مدتها سرگردانی بطرف لاشار بر میگردد خود را بماریف میرساند میگوید ماریف نه بنت ونه بیابان حاضر بنگهداری من نشدند ماریف میگوید من همان روز اول که بطرف بنت حرکت نمودی بمن رو کردی که اگر کسی حاضر بنگهداری من نشد شما چه میکنید کلمه ( شرن ) از دهن من حارج شد ه ومن بر سر قول خود تا پای جان ایستاده ام وبا تمام توان خود از تو نگهداری وخمایت میکنم وماریف در اطراف کوچنک در یک منطقه کوهستانی جا ومنزل برای میر سیدی وهمراهانش که حدود چهل پنجاه نفر زن مرد کودک جوان هستند تهیه میکند.
ومیر سیدی با خیال راخت در اطراف کوچنک ساکن میشود ومیداند که منطقه کوچنک با اهوران چندان فاصله ای هم ندارد واز طرفی برادرش نواب هم دشمن وی میباشد. ودرکنار میررستم خان قرار درد ولی تنهاجای میتواند زندگی بکند منطقه کوچنک است چون در میان سران وسرداران منطقه فقط ماریف بود که حاضر بنگهداری سیدی وبستگانش میشودوهمه گونه امکانات رفاهی وغذائی برای سیدی همراهانش فراهم میکند. ضمنا ماریف که از حصوصیات یک بلوچ بتمام معنا میار جل مهمان نواز بر خور دار بوده وهم در زمان خود یکی از ثروتمندترین سران طوایف لاشار بشمار میرفته وچنان دم دستگاهی بهم میزند که در منطقه کسی بپای او نمیرسد.
خلاصه مدتی میگذرد افرادی بماریف مراجعه میکنند ومیگویند نگهداری سیدی برای شما گران تمام میشود او سردار اهوران پسر رستم خان را بقتل رسانده ماریف میگوید اگر تمام خاندان من قتل عام بشوند اشکالی ندارد چون ( منی شرین شتگ) یعنی قول از دهن من خارج شده که ترا نگهمیدارم بهر جهت ماریف میر بلوچ از جان ومال خود مایه میگذارد وبیمی بخود راه نمیدهد واز تهدید واخطار نمیحراسد ودر مورد ماریف شعری طولانی هم سروده شده ولی من فقط یک بند انرا بیاد دارم شاعر میگوید ( کانی مهترانن ماریف = زیبن میر بلوچا تاریف )
وحالا پیش از پرداختن به اصل مطلب بشنیدن یک جوک که با واقعیت هم نزدیک است توجه کنید
میگویند روزی فردعربی در بیابان به دنبال اب میگشت تصادفنا به نزدیک برکه ابی رسید وچوپانی فارس زبان را دید از وی پرسید اب اشامیدنی است گفت (خیر ) کلمه خیر بعربی معنیش خوب است عرب وقتی کف اب بدهان گذاشته مشاهده کرد هم تلخ است وهم شوربا ناراختی براهش ادامه داد پس از مدتی به چوپان بلوچی رسید که او هم در کنار ابی توقف کرده بود از وی پرسیداب خوردنی است گفت( شرن ) عرب گفت من از خیر عجم خیری ندیدم ببینم شر بلوچ چطور است تا اب را مزه کرد دید عجب اب شیرن وگوارائی است پس از رفع تشنگی گفت ( شئربلوش اخسنت من خیر العجم) یعنی شر بلوچ از خیر عجم بهتر است. وشر ماریف هم برای میرسیدی شیرین وگوارا بود
واینک باز بطرف میررستم خان ونواب برمیگردیم که انها در فکر چه کاری هستند در قسمت گذشته گفته شد زمانیکه بازار شگیم تاراج میشود ورستم خان بکشیگ برمیگردد وپس از ازادی اسیران بطرف چانف میرود وتمام فکر ذکرش بقتل رساندن میر سیدی میباشد وگفتیم نواب در روز سوم جنگ در شگیم به رستم خان پیشنهاد متارکه جنگ را مطرخ میکند رستم خان ان پیشنهاد را طعنه بخساب میاورد از ان روز ببعد از نواب که فرزندش بحاطر وی کشته شده بود قهر میکند وحاضر بسلام علیک نمیشود. ونواب هم از گفتار خود سخت پشیمان میشود ومدتی نمیگذرد نواب همراه برادر خانمش مهیمخان که سر پرست طایفه میران نکهچ میباشدبطرف چانف میروند ونواب از میر رستم خان عذرخواهی میکند وهم قول میدهد که من بتلافی برکت خان سیدی را بقتل میرسانم رستم خان هم از این بابت خوشخال میشود ومیداند که قول نواب قول است و اطمینان پیدا میکند که دیر یا زود قول نواب عملی میشود نواب هم با خوشخالی بطرف او رنگ بر میگردد. وبا تمام توان در بدر بدنبال عاملی میگردد تا او خود را بسیدی برساند واو را بقتل برساند نواب میداند که با لشکر کشی نمیتواند به هدف خود برسد چون از میرسیدی ماریف با تمام وجود خمایت میکند که دهها افراد مسلخ در طایفه کوچنکی وجود دارد واز طرفی همسر دوم ماریف از طایفه بزرگ وشجاع سرحه ای میباشد که بدون شک اگر جنگی علنی رخ بدهد طایفه سرحه ای در کنار ماریف وسیدی قرارخواهند گرفت میر نواب تنها راه موفقیت را در ان می بیند کسی را پیدا بکند مثل کلی که توانست براختی برکت خان را بقتل رساند.
سر انجام پس از مدتها تلاش وپس از یکسالی ساکن شدن سیدی در اطراف کوچنک. میر نواب هم میتواند فردی را بنام اسخاق از ساکنین جهلی شهر شگیم که از طایفه چاریزهی بوده پیدا بکند وی را با دادن پول وتفنگ راضی بقتل سیدی مینماید
حلاصه اسخاق هم امادگی خود را اعلام میکند وخود را به کوچنک وبمیر سیدی میرساند میگوید ما طایفه چاریزهی از قدیم جز تفنگچیان پدر شما میر کمال خان بوده ایم واکنون وظیفه خود میدانم که در کنار شما باشم سیدی هم خرفهای اسخاق را باور میکند واسخاق خدود ده پانزده روزی در کنار نگهبانان سیدی شب روز بنگهبانی می پردازد وسیدی بستگانش هیچ سئو ظنی بوی نمی برند واسخاق در ردیف افراد مسلخ سیدی قرار میگیرد.
وبه او اخترام زیادی میگذارند تا اینکه یک شب اسخاق میگوید امشب نگهبانی بعهده من است وهمه قبول میکنند فصل زمستان بوده وداخل کپر سیدی اتش روشن بوده وطبق معمول بستگان سیدی تا پاسی از شب در کپر او جلسه میکنند وبساط قلیان وچای بر قرار بوده ودر ان شب هم همین بساط ادامه داشته تا اینکه موقع استراخت میرسد هر کسی بمنزل خود میرود وتنها در این موقع سیدی داخل کپر مانده تا اخرین قلیانش را بکشدبعد بخوابد . وبیکی از کلفتهایش میگوید یک قلیان درست کن بعد برو کلفت مشغول درست کردن قلیان میشود ودر همین موقع که اسخاق از بیرون مواظب رفت امدها است وزمانیکه اخرین نفر از کپر حارج میشوند ومیداند در داخل کپر تنها سیدی مانده و اتش هم روشن است اسخاق. میداند سیدی کجا نشسته. واز بیرون کپردرست پشت سیدی را نشانه میگیردو فاصله لول تفنگ با پشت سیدی فقط ضخامت حصیر میباشد اسخاق از چنین فاصله ای سیدی را هدف قرار میدهد وشلیک میکند گلوله ازوسط دو کتف سیدی میگذرد وبقلب کلفتی که روبروی سیدی نشسته ومشغول درست کردن قلیان بوده اثابت میکند و بلافاصله هم سیدی وهم کلفت با همان یک گلوله بقتل میرسند وبا صدای تنفگ افراد سیدی خود رابداحل کپر میرسانند وبا صخنه مواجه میشوند اول فکر میکنند شاید فرد دیگری دست به اینکار زده ولی زمانیکه متوجه میشوند از اسخاق خبری نیست میدانند کار او بوده .
بلاحره روز بعد نعش سیدی را در قبرستان ابادی کوچنک بخاک میسپارند وپس از چند روز پرس فاتخه پسران سیدی اقایان کمال خان ونیاز خان همراه با بستگان وافراد مسلخ خود وافرادی از بستگان ماریف جهت پیدا کردن وبقتل رساند اسخاق بسمت شگیم حرکت میکنند ولی هر چه تلاش میکنند خبری واثری از اسخاق پیدانمیکنند حدود دوماه در بدربدنبال اسخاق میگردند تا اینکه روزی بطور اتفاقی در حوالی جهلی شهر ناگهان اسخاق با یار محمد خواهر زاده سیدی روبرو میشود ویار محمد بوی فرصت تیر اندازی نمید هد. اورا بقتل میرساند.
ضمنا ازمیرماریف دو اولاد پسر بجا می ماند بزرگتر بنام خدابخش وکوچکتر بنام عبدالحمید خدابخش اوایل انقلاب فوت میکند وعبدالحمید که از مادر سرحه ای میباشد هم اکنون سرپرست طایفه کوچنکی است ودر قید حیات است. حلاصه پس از کشته شدن میرسیدی و بقتل رسیدن اسخاق سید میرزا خان وزیر ومشاورقابل اعتماد میرهوتی خان که نیاز خان پسر سیدی داماد وی میباشد محرمانه برای. کمال خان ونیاز خان پیغام میدهد که صلاح است هرچه زودتر همراه عیال اولاد خود را بنوراباد برسانید وخود را میار نورالدین خان بکنید چون دران صورت میرهوتیخان در یک عمل انجام شده قرار میگیرد حد اقل بین شما ورستم خان صلخ سازش بوجود میاورد چون تمام ناراختی میرهوتی خان تنها از جانب سیدی بوده ودر شرایط کنونی. بدون شک از شما حمایت میکند.
با پیغام سید میرزاخان اقایان کمال ونیاز خان با ماریف مشورت میکنند که ما چنین برنامه ای داریم ودر نظر داریم زخمت شما را کم نموده خود را بنوراباد برسانیم خود را میار نورالدین خان نموده بدون شک میر هوتی خان هم ناچار میشود دست بمیانجیگری بزندجریان راحل فصل بنماید ماریف هم با برنامه انها موافقت میکند اقایان کوچنک را ترک نموده خود را به نور اباد میرسانند که در انجا نورالدین خان پسر عمو وداماد میرهوتی خان ساکن میباشد نوراباد ملک موروثی نورالدین خان میباشد ودر انجا مشغول عمران وابادانی است نوراباد درچهار پنج کیلومتری ودرجنوب هریدوک واقع شده. پسران میرسیدی بدون اطلاع قبلی وارد نور اباد میشوند وخود را میار نورالدین خان میکنند حرکت اولاد وبستگان سیدی با نگرانی میر هوتی خان روبرو میشود.
چون میداند اقایان مبارکی از نگهداری انها سخت دلخور میشوند ولی نورالدین خان میگوید من از ماریف کمتر نیستم هیچ اشکالی ندارد اقایان بتلافی برکت خان مرا بقتل برسانند ومن در یک عمل انجام شده قرار گرفته ام واز میاران خود با تمام وجودم نگهداری میکنم. پس از مدتی رستم خان برای میر هوتی خان پیغام میکند من به اولاد سیدی که خود را میار نورالدین خان کرده اند کاری ندارم وتنها خواسته من از شما ونوردالدین خان وپسران سیدی این است که کلی و بستگانش را نزد خود نگهندارند وجهت رفع اختلاف کلی را همراه دوبرادر وپسرانش تخویل من بدهند مذاکره در مورد تخویل کلی وبستگانش اغاز میشود کلی از جریان اطلاع پیدا میکند وی وبرادرانش شبانه از نور اباد فرار میکند کلی همراه پسر بزرگش بطرف سرکوه وهبودان متواری میشود ودو برادرش بطرف فنوج ورامک میروند تا از انجا خود را از طریق جاسک میناب به ان سوی دریا برسانند.
حلاصه برادران کلی فکر میکنند کسی انها را نمیشناسد در مسیر راه خود یک شب وارد ابادی رامک میشوند که در انجا اعظم خان شیرانی پسر شهوردیخان که وی هم داماد میر هوتی خان است در انجا حکومت میکند. از قضا دو برادر کلی شناسائی میشوند وبرادر اعظم خان بنام حسن خان بدون خبر اعظم خان ان دو بیگناه را روز بعد هنگام حارج شدن از قریه رامک بتلافی برکت خان بقتل میرساند واز طرف دیگر وقتی کمال خان از فرار کلی وبردارنش باخبرشده ومتوجه میشوند که کلی همراه پسرش بطرف سرکوه رفته وتفنگهای انها را هم با خود برده اند فوری چند نفر از بستگان خود را بدنبال کلی میفرستند که با اوتماس گرفته.
بگویند که ما با تو کاری نداریم ولی اسلخهای ما را بر گردانید افراد کمالخان برای پس گرفتن اسلخها بدنبال کلی براه می افتند پس از پرس جو مخفیگاه وی رادر اطراف هبودان پیدا میکنند ولی پیش از شروع مذاکره زمانیکه کلی متوجه افراد کمال خان میشود بطرف انها تیراندازی میکند درگیری بوجود میاید که در نتیجه پسر کلی بقتل میرسد وخودکلی بطرف کوهستانهای صعب العبور گلی مکی که در شرق هبوان است فرار می میکند افراد کمال خان تفنگ پسر کلی را بر میدارند وبطرف نوراباد بر میگردند ونعش پسر کلی را بستگانش که ساکن هبودان بوده اند بخاک میسپارند.
حلاصه رستم حان از ماجرا اطلاع پیدا میکند وقاصدی نزد میر هوتی خان میفرستد که من از خرکت پسران سیدی راضی هستم ولی باید دو اولاد کلی که نزد انها باقی مانده اند بعنوان غلام کنیز تخویل من بدهند .من دیگر با انها ادعای ندارم پیشنهاد رستم خان با پسران سیدی اقایان کمال خان ونیاز خان مطرخ میشود انها هم ناچار میشوند دوکودک خرد سال را به هریدوک بفرستند تا انها را به چانف ببرند.
فرزندان کلی یکی پسر است بنام مراد ودیگری دختری است بنام شهروک که بین هشت وده سال بیشتر سن ندارند زمانیکه انها را به هریدوک میاورند تا انها رابچانف ببرند .
از قضا بی بی گراناز دختر میر هوتی خان که تازه باسردار عیسی خان ازدواج کرده بود درهریدوک حضور داشته و از دیدن دوکودک که مادرشان چند سال پیش فوت کرده وپدرشان دربدر ودر خطر مرگ است نگران وناراخت میشود به پدرش میگوید من اجازه نمیدهم این دو کودک را بچانف ببرند من از انها مواظبت ونگهداری میکنم میرهوتی خان هم برای رستم پیغام میکند که فرزندان کلی را گراناز نگه داشته واز شما میخواهد. انها را بوی واگذار بکنید.
رستم خان هم با این درخواست مخالفتی نمیکند واولاد بی سر پرست کلی نزد گراناز می مانند وبا محبت مهربانی از انها نگهداری میکند وانها بسن رشد میرسند. اول از سرنوشت کلی بشنوید زمانیکه رستم خان متوجه میشود که کلی بخدود گلی مکی امده بتمام اهالی منطقه کشیگ و نکهچ سفارش میکند که در کشتن وبدام انداختن کلی. همکاری بنمایند.
چند ماهی از اوارگی کلی میگذرد تا اینکه روزی شهبیک که از میران نکهچ است خبر میشود که کلی جهت تهیه اذوقه وارد روستاهای نگور داروکان میشود این روستاها بالای رودخانه کشیگ واقع شده اند شهبیک با پرس جومیتواند مخل سکونت ومسیر وی را پیدا بکند. خلاصه روزی شهبیک با اطلاع قبلی که میداند امروز کلی از این مسیر عبور خواهد کرد درجای که جنگل داز فراوان بوده وراه باریکی از میان جنگل میگذشته شهبیک به اتفاق چند نفر مسلخ در مسیر او خود را مخفی میکنند وزمانیکه کلی بمخل کمین میرسد ناگهان شهبیک وافرادش خمله میکنند وپیش از انکه بوی فرصتی بدهند وی را دستگیر ودستهای وی را می بندند بطرف ابادی کشیگ میبرند شهبیک در نظر داشته جریان را به اطلاع رستم خان برساند که ایا او را در کشیگ بقتل برسانیم ویا او را بچانف بفرستیم .
ولی اهالی کشیگ بتلافی برکت خان که در ابادی انها کشته شده بودوی را میار خود میدانستند کلی را از شهبیک میگیرند واو را در کنار قبر برکت خان بطرز فجیعی سلاخی میکنند وجریان را باطلاع رستم خان میرسانند که ما کلی را انطوریکه سزایش بود بقتل رساندیم این بود سرنوشت کلی وپسر بزرگش ودو برادرش یعنی تا اینجا چهار نفر بتلافی برکت خان. بقتل میرسند.
وخالا از سرنوشت دواولاد کلی که بی بی گراناز از انها نگهداری میکند بدانیم فرزندان کلی بزرگ میشوند دختروی بنام شهروک با یکی از تفنگچیان سردارعیسی خان بنام دادخدا ازداوج میکند. ومراد هم با دختر فردی بنام میران که انباردار میر سرفراز خان بوده ازدواج میکند. حلاصه مراد مدتها شغلش شتر بانی سردار عیسی خان بوده ولی مراد فردی است زرنگ با خوش خیلی زود مورد توجه سردار عیسی خان قرار میگیرد وی را بعنوان یکی از بهترین تفنگچیانش انتخاب میکند ودارای عزت ابروئی میشود ودر نتیجه مراد بجای میرسد که در اسپکه دارای جا ومنزل ودر قریه پامنت صاحب ملک زندگی میشود وزن دوم او ازطایفه درزادههای اسپکه میباشد.
مراد تا پیان عمر با عزت وابرو زندگی میکند وی در اوایل دهه اول انقلاب در اسپکه فوت میکند این دو خواهر برادر نسبت به سردار عیسی خان وبحصوص به اولاد گراناز بسیار وفادار بوده اند بی بی گراناز هنگام جلا وطنی در بلوچستان شرقی شش روزپس از تولد دومین فرزندش فوت میکند وشهروک دختر کلی هم چون مادری از کودک گراناز که دختری است مواظبت و نگهداری میکند . ضمنا از بی بی گرانازکه دومین همسر سردار عیسی خان بوده تنها دو دختر بجا میماند که با پسران حاجی شهنواز خان میر لاشاری ازدواج میکنند. وهم اکنون فرزندان مراد کلی در اسپکه ساکنند و زندگی مرفهی دارند وشهروک خواهر مراد هم در اسپکه ساکن بوده وزندگی را براختی سپری میکنند پسر بزرگ شهروک بنام شیروک دراسپکه دارای بهترین زندگی است وبهترین دستگاه ساختمان را در اسپکه بنا کرده که میشود گفت هیچ یک از فرزندان سردار عیسی خان چنین منزلی در اسپکه ندارند این بود سرنوشت دوتا از اولاد ونوههای کلی قاتل برکت خان مبارکی.
درپایان لازم شد شهبیک را معرفی بکنم وی بمدت دوازده سال جز یکی از همراهان سردار عیسی خان بوده ودر تمام درگیریها شرکت داشته وبعد از تسلیمی سردار عیسی خان وی در قریه دشتاندر نکهچ ساکن میشود واقای مولابخش امیری کارمند اموزش وپروش پسر هیبتان کشیگی با دختر شهبیک ازدواج میکند ضمنا مادرمولا بخش دختر میر سیدی میباشد واکنون یکی از برادرزادگان مرحوم مولابخش امیری ساکن در کشور نروژ میباشد. اسم او را فراموش کرده ام.
در همین جا به قسمت سوم خاتمه میدهیم ودر قسمت چهارم بخوادثی که در منطقه مارز رمشک دراوایل حکومت رضاشاه اتفاق می افتد واز سالار عبدالحسین وبرادر زاده اش کامران سخن اغاز میکنیم وپس از خاتمه اتفاقات در رمشک مارز دوباره دنباله ماجراهای زمان. سردارعیسی خان و پسران میرسیدی را پی میگیریم
موفق باشید – عبدالکریم بلوچ